Deneyler
Görüntülerin hepsi uygulamanın kendisinden alındı. Her istasyonda deney föyü, veri tablosu ve açıklamalı değerlendirme soruları var.
5–8. sınıf Fen Bilimleri dersleri için 22 deney istasyonu, uygulamadaki gibi sınıf düzeyine göre dört laboratuvarda.
1Yaşamımızdaki Elektrik, Elektriğin İletimi ve Direnç, Elektriğin Yolculuğu
Pil yatağı, duylu ampuller, anahtar ve ampermetreyle kurulmuş bir devre tahtası. Öğrenci pil ve ampul sayısını değiştirir, ampulleri seri ve paralel bağlar, bir ampulü söküp diğerlerine ne olduğuna bakar. Test uçları arasına dokuz farklı madde, reosta ya da nikrom tel koyar.
2Canlıların Yapısına Yolculuk
Revolverli ışık mikroskobu ve preparat kutusu. Öğrenci preparatı tablaya koyar, görüntüyü netleştirir, göz merceğinden bakar ve bitki ile hayvan hücresini karşılaştırır.
3Maddenin Doğası, Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Isıtıcıdaki buz önce erir, sonra kaynar, soğutma banyosundaki su donar. Sıvılı ve dijital termometre aynı anda okunur, sıcaklık–zaman grafiği deney sürerken çizilir.
4Yaşamı Kolaylaştıran Kuvvet, Kuvveti Tanıyalım
Delikli kaldıraç çubuğu ve kütle takımıyla denge kurulur. Sabit makara, hareketli makara ve palangada yükü kaldırmak için gereken kuvvet dinamometreyle ölçülür.
5Kuvveti Tanıyalım
Yay ve lastikten dinamometre yap, kütle ile ağırlığı Dünya ve Ay'da karşılaştır, bloğu farklı yüzeylerde çek.
6Işığın Dünyası
Optik sırada ışığın doğrusal yolunu, gölgenin boyunu ve maddelerin ışığı geçirme durumunu ölçerek incele.
7Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm
Karışık atığı mıknatıs, suda yüzme ve etiketle ayrıştır, tart. Çürümeyi karşılaştır, kağıt geri dönüştür.
8Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz
Ay'ı Dünya çevresinde ilerlet, Dünya'dan görünen evreyi gözle. Gerçek ölçekli modelle Güneş, Dünya ve Ay'ı karşılaştır, Güneş lekelerini izleyerek Güneş'in döndüğünü göster.
1Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Sekiz cismin kütlesi terazide, hacmi dereceli silindirde yer değiştirmeyle ölçülür ve yoğunluk hesaplanır. Cisimler suda, tuzlu suda, yağda, alkolde ve gliserinde yüzer ya da batar. Tuz eklendikçe yumurta yükselir.
2Işığın Yansıması ve Renkler, Işığın Kırılması ve Mercekler
İletkili bir optik tabla, lazer ve ışık kutusu. Öğrenci düz, çukur ve tümsek aynada, pürüzlü yüzeyde, cam blokta, merceklerde ve prizmada ışığın yolunu izler. Gelme, yansıma ve kırılma açılarını ölçer.
3Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim
Okul bahçesinde kuadrat at, bitki ve böcekleri tanıyıp say, iki yaşam alanını karşılaştır.
4Canlılarda Sistemler
Tohum çimlenmesini, tepki süresini, bitki ve hayvanlarda üreme ve gelişmeyi gözle. İç salgı bezlerini, ergenliği ve güvenilir sağlık bilgisini incele.
5Kuvvetin Etkisinde Hareket
Rayda duran arabayı iki yandan dinamometrelerle çek, toplam kuvvetin hareketi nasıl etkilediğini izle. Eşit sürede alınan yolları ve hareket yönlerini karşılaştır.
6Güneş Sistemi ve Tutulmalar
Gezegenlerin yörünge sürelerini ölç, boyutlarını karşılaştırıp grupla, Güneş ve Ay tutulmasının neden her ay olmadığını sına.
1Maddenin Doğasına Yolculuk
Beş karışım ve beş düzenek: mıknatıs, süzgeç kağıdı, buharlaştırma kapsülü, ayırma hunisi ve elek. Ayrıca suyun sıcaklığı, karıştırma ve şekerin tanecik boyutuyla çözünme hızı denenir.
2Elektriklenme
Çubukları kumaşla sürt, eksi yüklü referans elektroskopla yükün işaretini bul. Dokunma, etki ve topraklamayı dene.
3Kuvvet ve Enerjiyi Keşfedelim
Ağırlığı dinamometreyle kaldırıp taşı, rampadan inen arabayla bloğu it, sarkaç ve saçma tüpüyle enerjinin nasıl dönüştüğünü ve yok olmadığını bul.
4Sürdürülebilir Yaşam ve Enerji
Göldeki canlıları besin ilişkilerine göre bağla, bir canlıyı gölden çıkarınca ne olduğunu izle, enerji basamaklarını ölç ve balık avı ile su kullanımı kararlarını sına.
5Maddenin Doğasına Yolculuk
Atomu parçalarıyla kur, periyodik tabloyu incele, alfa parçacıklarıyla atom modellerini sına, molekül kitiyle madde yap ve kapalı şişede kütleyi tart.
6Uzay Çağı
Mercekli ve aynalı teleskopla gökyüzüne bak, yıldızın yaşamını izle, uyduyu fırlat ve gök kubbesinde yıldızla gezegeni ayırt et.
7Vücudumuzdaki Sistemler
Gövde modelinde organları incele, enzimle sindirimi ölç, egzersizden önce ve sonra nabız ve tansiyon al, akciğer modelini çalıştır, idrar analizi yap, kan gruplarını eşleştir.
1Periyodik Tablo ve Maddenin Etkileşimi
Limon suyundan kireç suyuna sekiz madde. Turnusol kağıtları, pH kağıdı, kırmızı lahana suyu, fenolftalein ve pH metre. Büret ve karıştırıcıyla bir asidin bazla nötrleşmesi adım adım izlenir.
Mikroskop istasyonunda beş hazır preparat var. Öğrenci kaba ve ince ayarla görüntüyü netleştirir, 4×, 10× ve 40× objektifler arasında geçiş yapar ve gördüğü yapıları kendisi işaretler. Görüntüler gerçek boyut oranlarına uygun şematik çizimlerdir. Elodea hücrelerindeki kloroplastlar hareket eder, göl suyunda paramesyumlar yüzer.
İstasyonlar Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın (2026) ünitelerine ve öğrenme çıktılarına göre hazırlandı. Yıldızlı çıktılar kısmen karşılanıyor, öğretmenin ek bir etkinliğiyle tamamlanır.
| İstasyon | 5. sınıf | 6. sınıf | 7. sınıf | 8. sınıf | Ünite ve öğrenme çıktıları |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Elektrik Devreleri | ✓ | ✓ | – | ✓ | Yaşamımızdaki Elektrik, Elektriğin İletimi ve Direnç, Elektriğin Yolculuğu FB.5.6.3, FB.6.6.1, FB.6.6.2, FB.6.6.3, FB.8.6.1, FB.8.6.2–4 |
| 2. Yoğunluk: Yüzme ve Batma | – | ✓ | – | – | Maddenin Ayırt Edici Özellikleri FB.6.5.3, FB.6.5.4, FB.6.5.5 |
| 3. Işığın Yansıması ve Kırılması | – | ✓ | ✓ | – | Işığın Yansıması ve Renkler, Işığın Kırılması ve Mercekler FB.6.4.1, FB.6.4.2, FB.6.4.3, FB.6.4.5, FB.7.4.1, FB.7.4.2 |
| 4. Mikroskopla Hücre Gözlemi | ✓ | – | – | – | Canlıların Yapısına Yolculuk FB.5.3.1 |
| 5. Asitler ve Bazlar | – | – | – | ✓ | Periyodik Tablo ve Maddenin Etkileşimi FB.8.5.5, FB.8.5.6, FB.8.5.7, FB.8.5.8* |
| 6. Isı, Sıcaklık ve Hal Değişimi | ✓ | ✓ | – | – | Maddenin Doğası, Maddenin Ayırt Edici Özellikleri FB.5.5.2, FB.5.5.4, FB.6.5.2 |
| 7. Karışımların Ayrılması | – | – | ✓ | – | Maddenin Doğasına Yolculuk FB.7.5.8, FB.7.5.9, FB.7.5.10 |
| 8. Basit Makineler | ✓ | – | – | ✓ | Yaşamı Kolaylaştıran Kuvvet, Kuvveti Tanıyalım FB.8.2.1, FB.8.2.2*, FB.5.2.1, FB.5.2.3 |
| 9. Biyoçeşitlilik Örnekleme Alanı | – | ✓ | – | – | Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim FB.6.7.1, FB.6.7.2, FB.6.7.4 |
| 10. Dinamometre, Ağırlık ve Sürtünme | ✓ | – | – | – | Kuvveti Tanıyalım FB.5.2.1, FB.5.2.2, FB.5.2.3, FB.5.2.4 |
| 11. Canlılarda Üreme, Büyüme ve Düzenleyici Sistemler | – | ✓ | – | – | Canlılarda Sistemler FB.6.3.1, FB.6.3.2, FB.6.3.3, FB.6.3.4, FB.6.3.5, FB.6.3.6, FB.6.3.7, FB.6.3.8, FB.6.3.9 |
| 12. Işık, Gölge ve Saydamlık | ✓ | – | – | – | Işığın Dünyası FB.5.4.1, FB.5.4.2, FB.5.4.3 |
| 13. Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler | – | ✓ | – | – | Kuvvetin Etkisinde Hareket FB.6.2.1, FB.6.2.2, FB.6.2.3 |
| 14. Atık Ayrıştırma ve Geri Dönüşüm | ✓ | – | – | – | Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm FB.5.7.1, FB.5.7.2, FB.5.7.3 |
| 15. Güneş, Dünya ve Ay Modeli | ✓ | – | – | – | Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz FB.5.1.1, FB.5.1.2, FB.5.1.3, FB.5.1.4 |
| 16. Güneş Sistemi ve Tutulmalar Modeli | – | ✓ | – | – | Güneş Sistemi ve Tutulmalar FB.6.1.1, FB.6.1.2, FB.6.1.3, FB.6.1.4 |
| 17. Elektriklenme ve Elektroskop | – | – | ✓ | – | Elektriklenme FB.7.6.1, FB.7.6.2, FB.7.6.3 |
| 18. İş ve Enerji Rampası | – | – | ✓ | – | Kuvvet ve Enerjiyi Keşfedelim FB.7.2.1, FB.7.2.2, FB.7.2.3 |
| 19. Göl Ekosisteminde Besin Ağı ve Enerji Akışı | – | – | ✓ | – | Sürdürülebilir Yaşam ve Enerji FB.7.7.1, FB.7.7.2 |
| 20. Atom ve Molekül Modelleri | – | – | ✓ | – | Maddenin Doğasına Yolculuk FB.7.5.1, FB.7.5.2, FB.7.5.3, FB.7.5.4, FB.7.5.5, FB.7.5.6, FB.7.5.7 |
| 21. Teleskop, Yıldızlar ve Uzay Araçları | – | – | ✓ | – | Uzay Çağı FB.7.1.1, FB.7.1.2, FB.7.1.3, FB.7.1.4, FB.7.1.5 |
| 22. Vücudumuzdaki Sistemler | – | – | ✓ | – | Vücudumuzdaki Sistemler FB.7.3.1, FB.7.3.2, FB.7.3.3, FB.7.3.4, FB.7.3.5, FB.7.3.6, FB.7.3.7, FB.7.3.8, FB.7.3.9 |
Kaynak: MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, tymm.meb.gov.tr. Çıktıların tam metni her istasyonun deney föyünde yazılıdır.
Fizik, kimya ve biyoloji dersleri için 43 istasyon, beş laboratuvarda. 9–11. sınıf eşleşmeleri Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli programlarına, 12. sınıf eşleşmeleri 2018 programına dayanır.
1Akışkanlar
Taşırma kabı, yaylı dinamometre ve U-borulu manometre ile iki akışkan deneyi.
2Elektrik
Ohm yasasını, direnç ağlarını ve iç dirençli pilleri gerçek devre düzeninde incele.
3Enerji
Arabayı eğik düzlemde çekip bırak, ışık kapısıyla enerji korunumunu sına ve motorla kütle kaldırıp gücü ölç.
4Kuvvet ve Hareket
Kuvvet masasında halkayı dengele, bileşke ile dengeleyiciyi karşılaştır, sonra öteleme, dönme ve titreşimi ölç.
5Kuvvet ve Hareket
Hava rayında kızağın düzgün ve sabit kuvvetle ivmeli hareketini ışık kapıları ve hareket algılayıcısıyla ölç, grafiklerden hızı ve ivmeyi bul.
6Dalgalar
Dalga leğeninde stroboskopla dalga boyunu ölç, yansıma ve kırılmayı izle, yay ve ipte atma gönder, sarsma masasında rezonansı bul.
7Enerji
Kalorimetreyle öz ısıyı ve buzun erime ısısını ölç, çubuklarda ısı iletimini karşılaştır.
8Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi
Düşen bilye, pusula, lazer, ısınan çubuk, Geiger sayacı ve güneş pili ile kısa deneyler yap, her olayı fiziğin bir alt dalına yerleştir ve mesleklerle eşleştir.
1Optik
Optik diskte Snell yasasını, bir metrelik sırada gerçek görüntünün netliğini araştır.
2Basit Harmonik Hareket (2018 programı)
Sarkaçların periyodunu fotokapıyla ölç, konum-zaman grafiğini ve T²-L ilişkisini incele.
3Dalga Mekaniği
Lazerle tek yarık, çift yarık ve optik ağ desenlerini karşılaştır, ışığın dalga doğasını çıkar, hareketli ses kaynağında Doppler olayını gözle.
4Modern Fizik
Fotoselde durdurma gerilimini ölç, Planck sabitini bul. Compton saçılması, elektron dalgası ve siyah cisim ışımasını modelle.
5Atom Fiziğine Giriş ve Radyoaktivite
Gaz tüplerinin çizgi spektrumunu ağla ölç, Geiger sayacıyla alfa, beta ve gamayı ayır, yarı ömrü bul.
6Elektrik ve Manyetizma
Coulomb kuvvetini, elektrik alanı, Faraday kafesini, tel ve makara çevresindeki manyetik alanı ve akım terazisini ölç.
7Elektrik ve Manyetizma
Mıknatısı bobinden geçir, indüksiyon gerilimini osiloskopta ve galvanometrede izle, sarım sayısı değiştirilebilen transformatörün gerilim oranını ölç.
8Çembersel Hareket (11. sınıf) ve Çembersel Hareket, Dönme ve Kepler Yasaları (12. sınıf, 2018 programı)
Merkezcil kuvveti ölç, viraj güvenliğini dene, halka, disk ve küreyi yarıştır, döner tablada açısal momentumun korunumunu ve Kepler yasalarını incele.
9Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları
Güneş pilinin I–V ve güç eğrisini çıkar, farklı renkli LED'lerin yanma gerilimini karşılaştır, lazerin uyarılmış ışımayla nasıl oluştuğunu modelle.
10Kuvvet ve Hareket
Bloğu kuvvet algılayıcısıyla çek, statik ve kinetik sürtünmeyi ölç, eğik düzlemde kayma açısını bul ve serbest cisim diyagramını kur.
11Kuvvet ve Hareket
Işık kapılı sehpada g değerini ölç, Newton tüpünde havanın etkisini gör, fırlatıcıda iki boyutlu hareketi incele ve sıvı sütununda limit hızı etkileyen değişkenleri araştır.
1Çeşitlilik
Sıvı, dış basınç ve sıcaklığı değiştirerek kaynamayı üç düzenekte incele.
2Etkileşim
NH₃ ve HCl tüpünde halkayı ölç, gaz şırıngalarıyla Graham oranını sına, üç ortamı karşılaştır.
3Etkileşim
Pistonlu şırıngada Boyle, Charles ve Avogadro verilerini topla, ideal gaz denklemini kur, Mg + HCl tepkimesiyle mol ve gaz hacmini bağla.
4Çeşitlilik
KNO₃ ve NaCl çözünürlüğünü kristallenme sıcaklığından bul, çözeltilerin iletkenliğini ölç, tuzlu ve şekerli suyun kaynama ve donma noktasını saf suyla karşılaştır.
5Etkileşim
Tuzların alev rengini ve spektrum çizgilerini gözle, elektron dizilimini kur, yarıçap ile iyonlaşma enerjisinin eğilimini çiz.
6Sürdürülebilirlik
Atık özütüyle Ag ve Cu protokollerini karşılaştır, UV–Vis ve TEM kanıtlarını değerlendir.
7Sürdürülebilirlik
Kapalı kuyucuk ve beher düzeneklerinde gazın komşu kuyucuklara geçişini ölç, kimyasal ve atığı karşılaştır.
1Etkileşim
Gaz şırıngasıyla V–t grafiği çiz. Derişim, sıcaklık, yüzey ve katalizörün tepkime hızını nasıl değiştirdiğini karşılaştır.
2Çeşitlilik
Bürette 0,100 M titrant ekle, pH metre ve indikatörle uç noktayı bul, bilinmeyen derişimi hesapla.
3Kimya ve Elektrik
Metal çiftleriyle tuz köprülü pil kur, bakır sülfat ve suyu elektroliz et, farklı ortamlardaki çivilerde korozyonu karşılaştır.
4Karbon Kimyasına Giriş
Tek, çift ve üçlü bağlı molekülleri kur, hibritleşmeyi ve bağ açısını ölç, elmas, grafit ve fullereni karşılaştır, yakma analiziyle formül bul.
5Sürdürülebilirlik
Atık hidrolizatında biyohidrojen verimini ve filtredeki şüpheli parçacıkları kontrollerle incele.
6Organik Bileşikler
Kontrollerle organik numuneleri sınayıp birden çok kanıttan çıkarım yap, esterleşmeyi incele.
7Enerji Kaynakları ve Bilimsel Gelişmeler
Enerji kaynaklarını eşit elektrik çıktısında karşılaştır, ardından küçük yakıt kalorimetresi ve kireç suyu deneyi yap.
1Yaşam
Patates ya da karaciğer katalazıyla H₂O₂ parçala. Sıcaklık, pH ve derişimin köpürmeye ve O₂ çıkışına etkisini ölç.
2Organizasyon
Patates silindirleri ve sakaroz serisi, soğan hücresinde plazmoliz ve diyaliz tüpüyle difüzyon.
3Enerji (10) · Canlılarda Enerji Dönüşümleri (12, 2018 programı)
Elodea ile kabarcık say: lamba uzaklığı, ışık rengi, sıcaklık ve CO₂ fotosentez hızını nasıl değiştirir? Kıymık testiyle O₂’yi kanıtla.
4Tepki
Zaman-atlamalı fototropizma kutusu, klinostat ve nem gradyanı: koleoptil, kök ve gövde nasıl yön değiştirir?
5Ekoloji
Su vebası (Elodea), salyangoz ve tabanla kapalı şişe ekosistemleri kur. Işıklı ve karanlık şişelerde O₂ ve pH değerini günlerce ölç, madde döngüsünü ve enerji akışını verilerle yorumla.
6Canlılar ve Çevre
Hızlı gelişen bitkilerde her nesilde boyca seçilim yap, seçilimsiz kontrol hattıyla karşılaştır. Ortamın seçmesine izin ver ve çevre değişince tepkiyi izle.
7Genden Proteine
Genden proteine model panosu, DNA eşlenmesi, DNA izolasyonu ve keşif kanıtları, kromozom paketlenmesi, rekombinant DNA ve jel elektroforezi.
8Homeostazi
Sanal denekte egzersiz, ortam sıcaklığı ve glikoz yükünün etkisini izle, geri bildirim döngüsünün bileşenlerini devre dışı bırak ve pozitif geri bildirimle karşılaştır.
9Bitki Biyolojisi (2018 programı)
Potometreyle dalın su alımını ışık, rüzgar, nem ve sıcaklığa göre ölç. Stomaları mikroskopta say, boyalı suyla ksilemi izle, halka açarak floemi sına.
10Bitki Biyolojisi (2018 programı)
Çiçeği büyüteçle diseke et, polen tüpünü mikroskopta ölç, tozlaşmanın tohum ve meyveye etkisini sına, tohum çimlenmesini ve dormansiyi kontrollü deneyle incele.
Deney föylerini, ölçüm kayıtlarını ve ders akışını inceleyin.